aşk'ın simgesi; orkide: birine "özelsin" demenin en zarif yolu

Orkideler narin, cazip güzellikte, egzotik görünüşlü çiçekleri ile bütün dünyada en kıymetli çiçeklerin başında yer alır. Orkide tarih boyunca güzellik, görkem ve aşkın sembolü olmuştur. Örneğin Çinliler kralın kullandığı özel esansı orkideden hazırlar, Yunanlılarda ise erkeklik gücünü ifade eder. Orta çağda ise orkide aşk iksirlerinde kullanılır ve güçlü bir afrodisyak olduğu düşünülürdü.

Orkide sanılanın aksine sadece tropik bölgelerde yetişmez. Güney kutbu hariç bütün iklimlere yayılmış 30.000 den fazla orkide çeşidi mevcuttur. Mesela Anadolu ve Kıbrıs'da yetişen bir çok orkide cinsi vardır. Bunların bir bölümü "Sahlepgiller" olarak tanınır. Ülkemize has sahlep tozu bu bitkilerin yumrularından elde edilir.

Yazımızın konusu olan orkideler ise tropik veya yarı tropik iklimlerde yetişen ve süs bitkisi olarak kullanılan cinslerdir. Bu orkidelerin çoğu tabii olarak ağaç üstlerinde yaşayan fakat parazit olmayan bitkilerdendir. Orkidelerin doğada nasıl ayakta kaldıklarını anlarsak onlara nasıl bakacağımızı da daha iyi öğreniriz. Ağaçların dallarında yaşayan orkideler için ne kadar yüksektelerse o kadar az su, daha çok güneş anlamına gelir. Doğadaki şartlar gün içerisinde hızlı bir şekilde değebilirler, yani bazen çok kuru, bazen çok nemli veya rüzgarlı. Orkideler doğada hava değişikliklerine alışıktırlar, bu nedenle evinizde baktığınız orkide de havalandırmaya ihtiyaç duyacaktır. Orkideler doğada yağmur suyunda bulunan besinlerle beslenir. Birçoğu düzenli yağışlara ve kuru dönemlere dayanacak şekilde adapte olmuşlardır. Bir çok orkide bir ay boyunca susuzluğa dayanabilir.

Çiçekçilikte ilerlemiş ülkeler tarafından, uygun sera şartları sağlanarak ev şartlarında en kolay yetişen orkideler keşfedildi veya melezleri üretildi. Artık salonumuzda baş döndürücü güzellikleri ile bu zarif çiçeklerin boy göstermesi hiç de hayal değil..Ayrıca orkideleri ev şartlarında hayatta tutmak da pek zor değil.

Evde kolayca yetiştirebileceğiniz türlerden biri de Phalaenopsis’tir.
Hem şık görünümü, hem de kolay bakımı nedeniyle en popüler orkide türlerinden biri olan phalaenopsis’in çiçekleri yaklaşık 3 ay boyunca dayanır. Genelde senede 2 kez çiçek verir.

Phalaenopsis sıcak ortam ve nemli hava sever.
Aydınlık, ancak direkt güneş ışığı almayan bir yerde bulundurulmalıdır. Sıcak bir evin ısısı bitkiyi mutlu etmeye yetecektir. Direkt ışığa maruz kaldığında yaprakları kolayca yanabilir. Orkideler yandan değil, tepeden gelen ışıktan daha çok hoşlanırlar. Yeterli ışık alan orkidenin yaprakları açık, canlı bir yeşil olur.

Orkidenizi haftada bir sulamanız yeterlidir.
Musluk suyu kireç ve klor taşıdığı için sprey veya sulama suyu olarak kesinlikle uygun değildir. Yağmur suyu veya memba suyu kullanılmalı, su oda sıcaklığında olmalıdır. Toprağı n tamamen kurumasına izin verilmemelidir. Toprak ıslak değil, nemli olmalıdır. Yaprak ve çiçekler ıslatılmadan sulanır. Saksı tabağında su biriktirilmez. Orkideler genelde ağaç üstlerinde veya geçirgen ormanaltı çürüntülerinde yetiştikleri için çok iyi drenaj gerektirirler. Sulama ve püskürtme daima sabahları yapılmalıdır . Akşam sulamalarında bitki kurumaya fırsat bulamaz ve hastalanır.

Yüksek nem oranı şarttır.
Bir püskürtücü ile yapraklarına her sabah ılık su püskürtülmeli, çiçekler ıslanmamalıdır. Daha iyi bir metod çakıllı tepsi kullanmaktır. Bu aynı zamanda drenaj problemini azaltır ve bitkiyi sıcak tutar. İki metod aynı anda kullanılabilir.

Bitkinizin sağlıklı olması için bitkinizin çiçekli döneminde  dört sulamadan birinde orkideye özel çiçek besini kullanabilirsiniz.
Mutlaka satın almış olduğunuz besinin üzerinde yazan ölçüleri uygulayın. Unutmayın! Çiçek besininden çok ve sık kullanmak bitkinizin köklerini yakabilir.
Bitkinizin çiçeklenme dönemi bittikten sonra çiçek besinin vermeyi mutlaka kesin.

Bitki sağlıklı görünüyorsa mümkün olduğu kadar saksı değiştirilmemelidir.
Saksıdan çıkan birkaç kök önemli değildir. Değiştirme yapılacaksa çiçeksiz bir döneme denk getirilir. (Normal toprak kullanılmaz. Bulunabilirse orkide için hazırlanmış özel torf kullanılmalıdır. ( ağaç kabuğu, yaprak çürüntüsü, yosun ve bitkisel kömürden hazırlanmış karışımlardır).

Orkideler aşırı sıcak, kuru ve havasız ortamları hiç sevmez.
Kış aylarında bile havadar mekan ister. Ancak hava cereyanından korumak şarttır. Pencere önleri bu yüzden pek ideal değildir. Bulunduğu ortam bitkiye direk rüzgar gelmeyecek şekilde her gün havalandırılır. Cam açılamadığı zaman vantilatör çalıştırılması da gerekli sirkülasyonu sağlayacaktır. Bitkiler ilkbahar sonlarında korkmadan dışarı çıkarılabilir. Orkideler bundan hoşlanır ve sağlıklı gelişir. Balkon veya bahçenin rüzgardan korunaklı, gölge bir yerinde havalar soğuyana kadar tutulabilir. Güneş yaprakları yakabileceğinden gölge şarttır. Gölge yoksa koyu renk bir tül veya şemsiye ile de korunabilir.

Çiçekler 3 aya varan bir süre boyunca canlı kalır. Bu sürenin sonunda, çiçekler dökülünce çiçeği taşıyan sap orta noktasından (3. boğumun birkaç santimetre üstünden) kesilmelidir. Böylelikle bitkinin enerjisi boşa harcanmamış olur ve yeniden çiçek verme işlemi hızlanır.

Orkidenizde ışık ve sulamayla ilgili görebileceğiniz sorunlar ve anlamları şunlardır:

Yapraklarda kahverengi nokta veya lekeler
Lekeler sert ise direkt gün ışığından olabilir. Lekelere dokunulmaz. Bitki biraz gölgeye çekilir. Lekeler yumuşaksa mantar demektir. Hasta dallar derhal kesilip alınır.

Büyüme bozukluğu
Dallar yan veya aşağı sarkarak büyüyorsa ışık veya sulama yetersiz olabilir.

Küflenme
Yapraklarda küflenme görünüyorsa serin ortamda aşırı nemlendirme yapılıyor olabilir. Akşamları sulama ve püskürtmeden kaçınılmalıdır.

Çiçek açmayan bitki
Bakımı doğru yapılıyor ve bitki sağlıklı ise daha fazla ışık gerektiğini gösterir. (Yapay ışık)
Gece-gündüz yeterli arasında ısı farkı yoksa çiçeklenme olmayabilir. Zira bitkinin tomurcuk yapabilmesi için gün ışığında ürettiği besini gece dinlenme sırasında depolaması gerekir. Gece yüksek ısı varsa bu besin harcanır. Dolayısı ile tomurcuk yapamaz.

Tomurcuk dökülmesi
Büyük ihtimalle sulama yetersiz veya ortam fazla kuru olabilir. Yeni alınmış bitkilerde çok görülür.

Hijyen
Bitkinin sararmış yaprak ve çiçek sapları mutlaka steril bir makasla kesilmelidir.
Böcek türü zararlılar orkidelerde pek görülmez. Seyrek olarak kabuklu bit olursa alkollü bir pamukla temizlenir.

orkide tasarımlarımızı incelemek için çiçekli bitkiler sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.